مسوولان و کارشناسان به اين پرسش «سلامت» پاسخ مي‌دهند:
جوان ايراني شاد است يا غمگين؟

دکتر حيدرپور که پيش از اين در کميسيون بهداشت و درمان مجلس فعاليت مي‌کرد، مي‌افزايد: «هر چند هيچ آمار قابل استنادي درباره ميزان شيوع افسردگي و اختلالات رواني در ميان جوانان ايراني وجود ندارد و آمارهاي موجود کاملا متناقض است اما به نظر مي‌رسد که ميزان شيوع اين گونه اختلالات در ميان مردم ايران با استانداردهاي جهاني خيلي فاصله ندارد و از يک ميزان طبيعي پيروي مي‌کند.» وي خاطر نشان مي‌کند: «البته طبيعي بودن افسردگي در جوامع در حال گذار را نمي‌توان توجيه مناسبي براي کم کاري متوليان و مسوولان کشور براي کنترل افسردگي در ميان جوانان و تلاش براي شاداب سازي جامعه دانست و تمامي‌متوليان فرهنگي و مسوولان بايد با فراهم کردن تمهيداتي مانند ايجاد اماکن ورزشي وتفريحي، زمينه‌هاي اشتغال‌زايي و حذف بيکاري از ميان جوانان، تقويت اميد به آينده در ميان جوانان کاري کنند که خسارت ناشي از اين پديده در جامعه به حداقل برسد. حيدرپور با اشاره به فرارسيدن فصل تابستان و شروع تعطيلات در ايران مي‌گويد: «برنامه‌ريزي براي فراهم آوردن شرايطي که در آن جوان بتواند به بهترين نحو از اوقات فراغت خود بهره برداري کند و مراکزي ويژه تعبيه شود که در آن براي سنين گوناگون جامعه امکانات تفريحي پيش‌بيني شود، تمام اينها مسووليتي است که نهادهاي مسوول اعم از سازمان ملي جوانان، آموزش و پرورش، شهرداري‌ها و ساير متوليان نمي‌توانند از زير بار مسووليت آن شانه خالي کنند، هرچند تمام اين امور نيازمند تدوين دستورالعملي جامع و کارآمد است که متاسفانه همواره جاي آن خالي بوده است.
جواني سن عجيبي است؛ تغييرات هورموني در بدن، تغييرات فيزيكي و ظاهري، ميل جنسي، خواسته‌هاي اجتماعي، استقلال طلبي و شادي خواهي همه از خصوصيات اين سنين است كه گاهي به علت بي توجهي و نبود آموزش و اطلاعات و فقدان زمينه براي تجلي طبيعي خواسته‌ها، به ناهنجاري‌هاي رفتاري، انزوا طلبي و افسردگي جوانان منتهي مي‌شود. هرچند عده‌اي از کارشناسان بر اين باورند که برخي آموزه‌ها يا تلقينات محزون مسبب رسوخ افسردگي در برخي لايه‌هاي جامعه ايران است اما برخي ديگر اين موضوع را رد کرده و مسووليت را متوجه بي‌برنامگي متوليان امور جوانان مي‌دانند و معتقدند که مي‌توان با يک سياست‌گذاري درست و مشارکت دادن جوانان در عرصه‌هاي اجتماعي و ايجاد نشاط و تحرک در جوانان و برنامه‌ريزي براي اوقات فراغت اين قشر 25 ميليوني در ايران افسردگي در ميان ايرانيان را به حداقل رساند. اين روزها با نزديک شدن به فصل تابستان و تعطيلات اين ايام، چگونگي گذراندن اوقات فراغت دانش‌آموزان و جلوگيري از بروز افسردگي و دلمردگي در ميان جوانان به يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي خانواده‌ها و متوليان امر تبديل مي‌شود، به گونه‌اي که هر مسوولي هر چند در حد شعار، با دادن وعده و وعيد رنگارنگ از پربار سازي اين اوقات براي جوانان دم مي‌زند.
افسردگي محصول دوران گذار است
عوض حيدرپور، نماينده مجلس هشتم در اين باره معتقد است که نبايد ريشه برخي اختلالات رفتاري وافسردگي جوانان ايراني را فقط به مسايل روزمره و فقدان برنامه‌ريزي‌هاي مناسب از سوي مسوولان نسبت داد، چرا که افسردگي و عوارض ناشي از آن از تبعات طبيعي و قابل پيش مياني دوره گذار در تمامي‌جوامعي است که از مرحله عقب‌افتادگي به جامعه صنعتي و مدرن عبور مي‌کنند و جوامع اروپايي نيز پيش از خروج از حالت جهان سومي‌اين دوران گذار را طي کرده‌اند و پس از استقرار مدرنيته در اين کشورها به تدريج مشکلات ناشي از اين دوران گذار که افسردگي و روان‌پريشي يکي از شايع ترين آنهاست، کمتر شده است. وي ادامه مي‌دهد: «‌البته در جامعه‌اي مانند ايران که هم دوران گذار را طي مي‌کند و هم شرايطي وجود دارد که فشارهاي زيادي بر مردم به ويژه جوانان وارد مي‌شود، بروز اختلالات روحي و رواني تشديد مي‌شود.»
دکتر حيدرپور که پيش از اين در کميسيون بهداشت و درمان مجلس فعاليت مي‌کرد، مي‌افزايد: «هر چند هيچ آمار قابل استنادي درباره ميزان شيوع افسردگي و اختلالات رواني در ميان جوانان ايراني وجود ندارد و آمارهاي موجود کاملا متناقض است اما به نظر مي‌رسد که ميزان شيوع اين گونه اختلالات در ميان مردم ايران با استانداردهاي جهاني خيلي فاصله ندارد و از يک ميزان طبيعي پيروي مي‌کند.» وي خاطر نشان مي‌کند: «البته طبيعي بودن افسردگي در جوامع در حال گذار را نمي‌توان توجيه مناسبي براي کم کاري متوليان و مسوولان کشور براي کنترل افسردگي در ميان جوانان و تلاش براي شاداب سازي جامعه دانست و تمامي‌متوليان فرهنگي و مسوولان بايد با فراهم کردن تمهيداتي مانند ايجاد اماکن ورزشي وتفريحي، زمينه‌هاي اشتغال‌زايي و حذف بيکاري از ميان جوانان، تقويت اميد به آينده در ميان جوانان کاري کنند که خسارت ناشي از اين پديده در جامعه به حداقل برسد. حيدرپور با اشاره به فرارسيدن فصل تابستان و شروع تعطيلات در ايران مي‌گويد: «برنامه‌ريزي براي فراهم آوردن شرايطي که در آن جوان بتواند به بهترين نحو از اوقات فراغت خود بهره برداري کند و مراکزي ويژه تعبيه شود که در آن براي سنين گوناگون جامعه امکانات تفريحي پيش‌بيني شود، تمام اينها مسووليتي است که نهادهاي مسوول اعم از سازمان ملي جوانان، آموزش و پرورش، شهرداري‌ها و ساير متوليان نمي‌توانند از زير بار مسووليت آن شانه خالي کنند، هرچند تمام اين امور نيازمند تدوين دستورالعملي جامع و کارآمد است که متاسفانه همواره جاي آن خالي بوده است.
دين، ضدافسردگي است
ستار هدايت‌خواه عضو کميسيون فرهنگي مجلس هفتم و هشتم کارشناس ارشد فقه و مباني حقوق مي‌گويد: «هرچند مباني نظري متعددي درباره دلايل افسردگي در ايران وجود دارد که نشان مي‌دهد که چرا در جامعه به ويژه جوانان افسردگي به عنوان يک بيماري شايع رواج دارد اما ريشه‌يابي اين پديده بيش از هر چيز نيازمند مطالعات پژوهشي و علمي‌است. وي تصريح مي‌کند: «در گام اول ادعايي مبني بر تاثير مراسم سوگواري مذهبي بر شيوع افسردگي را رد کرده معتقدم که آن نوع عزاداري که در مکتب شيعه داريم نه تنها موجب افسردگي نمي‌شود بلکه نشاط و شادابي روحي را به وجود مي‌آورد چراکه بر اساس تحليل درست روان‌شناختي دو نوع غم وجود دارد، يکي غم‌هايي که به علت ناکامي‌ها و رنج‌هاي دنيوي پديد مي‌آيند و روح و روان آدمي‌ را ‌مي‌آزارند و اگر در درون ريخته شوند، تبديل به افسردگي مي‌شوند و اگر نمود بيروني يابد در قالب پرخاشگري ظهور مي‌يابد و ديگري غمي‌است معنوي که ريشه در نوعي معرفت دارد و رشددهنده‌اند و به آدمي‌نشاط مي‌بخشند. بنابراين نبايد بي‌جهت دين را متهم کرد.» اين کارشناس ارشد فقه و مباني تاکيد مي‌کند: «اگر به جمع جواناني که در مراسم عزاداري مذهبي شرکت مي‌کنند، برويم متوجه مي‌شويم که آنها پس از عزاداري شروع مي‌کنند به شوخي و خنده و به نوعي سرزندگي و نشاط مي‌رسند. هدايتخواه خاطرنشان مي‌کند: «بر اساس پژوهشي مطالعاتي نماز صبح خود به تنهايي داروي ضدافسردگي است و ميزان اختلالات رواني و ابتلا به افسردگي در ميان جواناني که تقيد به نماز دارند، نسبت به جوانان بي‌نماز به مراتب کمتر است و اين آرامش روحي در مقيدان به نماز اول وقت و نماز جماعت نيز بيش از ساير نمازگزاران است. به عبارتي هرچه تقيد به معيارها و آموزه‌هاي ديني شديدتر مي‌شود، سلامت رواني ارتقا مي‌يابد.»
زنان افسرده‌ترند، آنها را دريابيم
البته دکتر محمد باقر قاليباف، شهردار تهران چندي پيش با بيان اينکه اوقات فراغت از مواردي است که مي‌تواند در رويکردهاي اجتماعي و فرهنگي نقش جدي داشته باشد، بر اين باور بود که نبايد به اوقات فراغت نگاه انفعالي داشته باشيم و اين موضوع نبايد براي ما در حاشيه باشد و اين نگاه که بچه‌ها در تابستان بيكار هستند و براي اينکه در خيابان‌ها نباشند، براي آنها برنامه‌ريزي کنيم، نگاه صحيحي نيست و بايد با عمق بيشتري براي اين اوقات برنامه‌ريزي کرد. وي با اشاره به سال نوآوري و شکوفايي ادامه مي‌دهد: «جوانان به دنبال شيوه‌هاي نو هستند و ما نبايد به آنها چيزي را که خود باور داريم، ديکته کنيم بلکه فقط بايد راهنمايي کرده و تجربه خود را به آنها منتقل و از رفتار يک جانبه‌گرايانه خودداري کنيم.» همچنين در حالي که آمارها از رقم دو برابر نرخ افسردگي در ميان زنان ايراني حکايت دارد، قاليباف با تاکيد بر برنامه‌ريزي مناسب براي بانوان اظهار مي‌کند: «توجه به بانوان و در نظر گرفتن شرايط آنها در گذران اوقات فراغتي مناسب و شاد بسيار مهم است، چرا که افسردگي آنها بسيار بدتر از افسردگي مردان خواهد بود.» وي با تاکيد بر لزوم روشنايي مستمر پارک‌ها در ايام تابستان مي‌افزايد: «عده‌اي به من توصيه مي‌کنند که چراغ پارک‌ها به منظور صرفه‌جويي خاموش شود اما اين کار درستي نيست و در فصلي که مردم بيشترين استفاده را از اين فضاها مي‌کنند، خاموش کردن چراغ‌ها ضمن آنکه امنيت و ايمني شهروندان را تهديد مي‌کند، امکان استفاده را اين فضا را از آنها مي‌گيرد، در حالي که پارک‌ها نقش مهمي‌در رفع افسردگي و گذراندن اوقات فراغت براي جوانان و خانواده‌ها دارد.»
برنامه سازمان ملي جوانان براي
25 ميليون جوان
ناگفته نماند که با نزديک شدن به پايان فصل امتحانات در مدارس و دانشگاه‌ها، مسوولان سازمان ملي جوانان نيز بيکار ننشسته و برنامه‌هاي خود براي اوقات فراغت 25 ميليون جوان ايراني را تشريح کردند. علي اكبر عصارنيا، معاون فرهنگي و اجتماعي سازمان ملي جوانان با بيان اينكه امسال حدود 25 استان براي اولين بار براي انجام برنامه‌هاي ويژه از جمله «توزيع كتابچه‌هاي اطلاع‌رساني» براي غني‌تر شدن اوقات فراغت جوانان پاي كار آمده‌اند، مي‌گويد: «فراخوان الگوسازي اوقات فراغت نوجوانان و جوانان از ابتداي تابستان اعلام عمومي خواهد شد، تا وظيفه سازمان ملي جوانان در زمينه الگوسازي در اين حوزه پيش از پيش تحقق يابد.» وي اضافه مي‌کند: «اگر چه هر استان موظف است 200 ميليون تومان از سرجمع اعتبارات خود را به اوقات فراغت جوانان اختصاص دهد اما بايد قبول کرد كه امكانات كشور متناسب با نيازهاي جوانان نيست و به همين دليل متاسفانه امروز جوانان به طور عمده به گذران فردي و منفعل اوقات فراغت روي مي‌آورند.»
بسيج 15 دستگاه اجرايي
همچنين مختاري مديركل ساماندهي امور جوانان مي‌گويد: «15 دستگاه اجرايي كشور شامل وزارتخانه‌هاي آموزش و پرورش، علوم و بهداشت، سازمان تبليغات اسلامي، هلال احمر، جهاد دانشگاهي، كميته امداد امام خميني (ره)، نيروي مقاومت بسيج، سازمان تربيت بدني، بنياد شهيد و امور ايثارگران، نهاد كتابخانه‌هاي عمومي و سازمان حفاظت محيط زيست و سه دستگاه در حوزه برنامه‌هاي داخلي، اقدام به اعلام طرح‌هاي اجرايي خود در زمينه ساماندهي اوقات فراغت بيش از 24 ميليون جوان در قالب 444 برنامه محوري كرده‌اند. اما حجت الاسلام سيدرضا تقوي، رييس شوراي سياست‌گذاري ائمه جمعه کشور نيز که گويا زنگ خطر به صدا درآمده نسبت به رشد افسردگي درجامعه ايران را شنيده است، در نماز جمعه24 خرداد به عنوان سخنران پيش از خطبه‌ها، با تاکيد بر اينکه نبايد جامعه اسلامي جامعه‌اي افسرده باشد بلکه بايد جامعه‌اي بانشاط باشد راهکار حل اين مشکل را سير و سياحت‌ بر‌مي‌شمارد و آن را سيره نبي‌اکرم مي‌خواند و مسوولان کشور را دعوت مي‌کند تا بسترهاي مناسب براي سفر در ايام تعطيلات را براي مردم فراهم کنند.
راهکارهاي دايمي ‌چيست؟
به نظر مي‌رسد که ارايه راهکارهاي مقطعي براي شادي جوانان بيشتر در دستور کار مسوولان است تا شادي‌هاي پايدار، چه خوب مي‌شد همان‌گونه که براي عزاداري‌ها همه دستگاه‌ها و خود مردم بسيج مي‌شوند، براي شادي جوانان اين مرز و بوم و دور شدن سايه افسردگي از سر جوانان‌مان نيز همه بسيج مي‌شدند. به راستي اگر دولت و ديگر دستگاه‌ها جشن‌هاي مذهبي و ملي باشکوه بگيرند، اگر برنامه سازان صدا و سيما برنامه‌هاي شادتر و مفرح تر بسازند، اگر سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري امکاناتي فراهم کنند که جوانان با هزينه‌هاي کم به سير و سياحت بپردازند و اگر مسوولان و خود ما کمي‌از نگاه شعاري به جوان و استفاده ابزاري از او دست بکشيم و کمي‌هم به فکر شادي او، کار او و معيشت او باشيم، گناهي رخ مي‌دهد؟ اين پرسشي است که مسوولان ما بايد با شهامت به آن پاسخ بدهند، جوابي همراه با ارايه راهکارهاي عملي و نه شعاري.

هفته نامه سلامت