سرفه، شایع ترین علت مراجعه به پزشک


برونش ها و نای آنقدر به لمس سبک حساس هستند که مقادیر بیش از حد ماده خارجی یا هر علت تحریکی دیگر موجب شروع رفلکس سرفه می شود. حنجره و کارینا (محلی که در آن نای به دو برونش تقسیم می شود.) بسیار حساس هستند و برونشیول های انتهایی ریه و حتی حبابچه های بسیار کوچک در ریه ها به محرک های شیمیایی سوزانده از قبیل دی اکسید گوگرد و گاز کلر حساس هستند. ایمپالس ها به سمت مغز از مجاری تنفسی به طور عمده از طریق اعصاب واگ به پیاز مغز تیره می روند و در آنجا یک توالی اتوماتیک از وقایع به وسیله مدارهای نورونی مغز تیره شروع شده و در نهایت باعث سرفه می شود. سرفه مفرط یا مزاحم، شایع ترین علامتی است که ما را به نزد پزشک می کشاند.

● علل ایجاد سرفه

سرفه در اثر مکانیزم حفاظتی ریه علیه اجسام خارجی ای که از طریق استنشاق (دود سیگار، گردوغبار و...) یا ترشحات مجاری هوایی فوقانی، شیره معدی و اجسام خارجی دیگر که وارد ریه می شوند، آغاز می شود. زمانی که سرفه به علت ترشحات مجاری هوایی فوقانی و شیره معدی پدید می آید، امکان دارد عامل اولیه ناشناخته باقی مانده و سرفه به طور مرتب ادامه یابد. قرار گرفتن طولانی مدت در برابر برخی محرک ها، سبب التهاب مجاری هوایی شده و سبب تشدید سرفه می شود. هر بیماری ای که به التهاب، تنگی یا تحت فشار قرار دادن مجاری هوایی بینجامد، می تواند با سرفه همراه باشد. عفونت سیاه سرفه، یکی از علل احتمالی سرفه مداوم در بزرگسالان است. عموما تشخیص بیماری براساس وضعیت بالینی بیمار صورت می پذیرد. (بیماری آسم) علت شایعی برای سرفه است. نمونه هایی از بیماری های پارانشیمی ریه که سبب سرفه می شوند، عبارتند از بیماری بافت بینابینی ریه، پنومونی (سینه پهلو) و آبسه های ریوی. امکان دارد نارسایی احتقانی قلب نیز به دلیل تورم بافت بینابینی و نیز بافت دوربرونشی، با سرفه همراه باشد.

● علل سرفه با توجه به طول سرفه

با توجه به طول مدت سرفه، می توان شایع ترین علل سرفه را دسته بندی کرد. سرفه حاد (کمتر از سه هفته) اغلب در اثر عفونت دستگاه تنفسی فوقانی (به ویژه سرماخوردگی، سینوزیت باکتریایی حاد و سیاه سرفه) پدید می آید. سرفه مزمن (بیش از سه هفته) در یک فرد سیگاری، مطرح کننده احتمال وجود بیماری انسدادی مزمن ریه بوده و در یک فرد غیرسیگاری که رادیوگرافی سینه اش طبیعی است، به دنبال ترشحات قسمت خلفی بینی و آسم، پدید می آید.

● عوارض سرفه

عوارض شایع سرفه عبارتند از ایجاد درد در دیواره قفسه سینه و دیواره شکم، بی اختیاری ادراری و خستگی. بعضی وقت ها، حملات سرفه می تواند سبب سنکوپ شود که این امر می تواند در اثر فشار بسیار مثبت داخل قفسه سینه کاهش بازگشت وریدی و کاهش برون ده قلبی صورت بپذیرد. با وجود آنکه در بیمارانی که از سایر جهات سالم هستند، سرفه می تواند سبب شکستگی دنده شود، اما وقوع این عارضه احتمال وقوع شکستگی های پاتولوژیک ناشی از بیماری های دیگر مثل میلوم مولتیپل و استئوپروز (پوکی استخوان) را افزایش می دهد.

● درمان سرفه

درمان قطعی سرفه، به تشخیص علت بیماری زمینه ای و سپس شروع درمان اختصاصی بستگی دارد. حذف عامل محرک خارجی یا عامل تشدید کننده داخلی در صورت تشخیص مفید خواهد بود. سایر ملاحظات تشخیصی مهم عبارتند از درمان عفونت های اختصاصی دستگاه تنفسی، مصرف بازکننده های برونش ها در شرایطی که دچار انسداد برگشت پذیر مجاری هوایی شده ایم، فیزیوتراپی قفسه سینه به منظور افزایش پاکسازی ترشحات در بیماران دچار برونشیکتازی و درمان تومورهای داخل برونشی یا بیماری بینابینی ریه در زمانی که درمان مناسب و در دسترس وجود داشته باشد. درمان غیراختصاصی سرفه، زمانی به کار می رود که علت سرفه مشخص نبوده یا درمان اختصاصی ممکن نباشد و سرفه فاقد هر گونه کارکرد مفیدی بوده یا آنکه ناراحتی قابل توجهی را برای بیمار پدید آورد. سرفه تحریکی بدون خلط را می توان با تجویز یک داروی ضد سرفه که آستانه مرکز سرفه را افزایش می دهد، مهار کرد. چنین داروهایی عبارتند از کدیین یا داروهای غیرمخدر مانند دکسترومتورفان.



دکتر احمد فشارکی
متخصص کودکان و نوزادان