دكتر محمد كياسالار اهالي درس و مدرسه، خرداد را به عنوان ماه امتحان مي‌شناسند. خرداد براي خيلي‌ها هم‌خانواده است با امتحان و درس و مدرسه و كتاب و جزوه. اين هفته و هفته‌هاي آينده اين ماه، به همين مناسبت، به طرح مباحثي پيرامون موضوع مطالعه و امتحان مي‌پردازيم. بحث را با بهترين زمان و بهترين مكان براي مطالعه شروع مي‌كنيم. موافقيد؟

كي درس بخوانيم؟
اينكه شما صبح‌ها بهتر و بيشتر مطالعه مي‌كنيد يا شب‌ها، به خودتان مربوط است و چندان اهميتي هم ندارد. مشكل از آن‌جايي شروع مي‌شود كه اين مسئله تبديل شود به بهانه‌اي براي مطالعه نكردن در ساعات ديگر روز. واضح است كه ذهن آدم پس از استراحت، آمادگي بيشتري براي يادگيري دارد. پس بهتر است اولين كاري كه پس از بيدار شدن انجام مي‌دهيد، يك كار فكري مانند مطالعه باشد. پس از هر 1 تا 1/5 ساعت مطالعه، حتما 5 الي 15 دقيقه به ذهنتان استراحت بدهيد. اين استراحت‌هاي كوتاه را بايد به اموري اختصاص بدهيد كه بتوانيد سر موعد مشخص، آنها را رها كنيد و به مطالعه‌تان برگرديد. بنابراين تماشاي تلويزيون يا سرگرم شدن به يك بازي رايانه‌اي، انتخاب درستي براي پر كردن زمان اين استراحت‌ها نيست چرا كه ممكن است ذهنتان را تا مدت‌ها پس از پايان برنامه، همچنان درگير نگه دارد.
بيشتر كارشناسان بر اين باورند كه مطالعه مثل يك ورزش سنگين است كه يك نرمش سبك پيش از اين ورزش سنگين، ضرورت دارد. پس، در آغاز مطالعه حدود 15 دقيقه اول را صرف گرم كردن مغزتان كنيد! براي اين كار، مطالعه را با مرور مطالب قبلي كه با مبحث مورد نظرتان در ارتباط است، آغاز كنيد. هيچ‌وقت براي ايجاد تنوع و رفع خستگي، به سرعت موضوع مطالعه را عوض نكنيد. يعني زماني كه ذهنتان با موضوع درگير شده و زمان گرم شدن را سپري كرده‌ايد، درگيري خود‌تان را با موضوع قطع نكنيد. هميشه مطالعه مبحث مشكل‌تر را در اولويت و در ابتداي ساعات مطالعه روزانه‌تان قرار دهيد چرا كه هر چه آن را بيشتر به تعويق بيندازيد، ترس رو به رو شدنتان با آن مبحث، لحظه به لحظه افزايش مي‌يابد.

... و كجا
مكان مطالعه بايد دور از رفت و آمد و ترجيحا خالي از سر و صدا باشد. اگر بشود اتاق يا جاي خاصي از منزل را فقط به مطالعه اختصاص داد، ايده‌آل است چرا كه اساسا يادگيري، يك فرايند شرطي است. يعني با تكرار مطالعه در يك مكان ثابت، كم‌كم حالتي اتفاق مي‌افتد كه با ورود به آن مكان هم به ياد مطالعه مي‌افتيد و ذهنتان سريع‌تر تمركز پيدا مي‌كند. بهتر است كه اصلا در آن مكان، به كارهاي ديگري نظير تماشاي تلويزيون و تلفن زدن و . . . مشغول نشويد. در اين صورت، مكان مطالعه به شما كمك مي‌كند تا هر چه سريع‌تر مطالعه را شروع كنيد و براي شروع، به دنبال فرصت خاصي نگرديد.
نور محيط مطالعه نيز بايد به دلخواهِ مطالعه‌گر و به ميزان كافي تامين شود. محل نشستن فرد نيز بايد راحت باشد و ترجيحا ميز و صندلي مخصوصي براي مطالعه تهيه شود. البته اصراري روي اين نكته نيست زيرا عادات مطالعه به مراتب مهم‌تر از الزامات آموزشي است. با اين وجود، حتي طرز نشستن مطالعه‌گر نيز در كيفيت يادگيري بي‌اهميت نيست. مثلا مي‌گويند دراز كشيدن بدترين حالت براي مطالعه كردن است چون بهترين حالت براي خوابيدن است! ضمنا مكان مطالعه بايد به گونه‌اي باشد كه در حين مطالعه، توجه فرد به پيرامونش جلب نشود. مثلا اگر عادت داريد كه تلويزيون را بي‌رويه تماشا ‌كنيد، ترجيحا در محلي كه تلويزيون هست و مطالعه نكنيد تا هر چند دقيقه براي رفع خستگي به سراغ كنترل از راه دورِ تلويزيون نرويد. . .