دكتر سيدوحيد شريعت/ روان‌پزشك/استاديار دانشگاه علوم پزشكي تهران
رابطه ورزش و افسردگي

هفته گذشته خانمي مبتلا به افسردگي با وضعيت نامناسب رواني مراجعه كرد و مي‌گفت به توصيه برادرش داروهاي قبلي خود را قطع كرده تا به پياده‌روي روي آورد اما هنوز حوصله اجراي برنامه دقيق ورزشي را ندارد...

او مي‌گفت برادرم در مجله انگليسي sport medicine مطلبي خوانده كه تحقيق شده پياده‌روي روي تردميل مي‌تواند سريع‌تر از دارودرماني علائم افسردگي را بكاهد. به هر حال چون اين روزها مردم اطلاعات مختلف علمي را از اينترنت مي‌گيرند لازم ديدم اشاره كنم كه هنگام خواندن مقالات علمي بايد به اين نکته توجه داشت که هر مطالعه محدوديت‌هايي دارد که باعث مي‌شود نتوان نتايج آن را به طور صددرصد پذيرفت. به عبارت ديگر نمي‌توان انتظار داشت که نتايج يک مطالعه، هر چقدر هم که با دقت انجام شده باشد، کاملا درست باشد يا در مورد همه افراد جامعه صدق کند. بنابراين دستورالعمل‌هاي پزشکي را به کمک جمع‌بندي از تمام مطالعاتي که در آن زمينه انجام شده‌اند تدوين مي‌کنند نه يک مطالعه.

درباره اثر ورزش در درمان افسردگي در سال‌هاي اخير مطالعات متعددي انجام شده که بيشتر آنها نشان داده‌اند ورزش به بهبود افسردگي کمک مي‌کند. اگر چه سازوکار اصلي اثر درماني ورزش مشخص نيست ولي به نظر مي‌رسد که ترشح برخي مواد (مانند اندورفين، دوپامين، سروتونين و نوراپي‌نفرين) با ورزش کردن در بدن بيشتر مي‌شود و اين مساله به بهبود روحيه کمک مي‌کند. همچنين ورزش کردن باعث مي‌شود توجه بيمار از نگراني‌ها و ساير مسايل ناراحت‌کننده به نکات ديگر برگردانده شود و به بهبود اعتماد به نفس کمک مي‌کند. اين مسايل هم مي‌توانند به کاهش افسردگي بينجامند. اما اگر موثر بودن ورزش را بپذيريم، «ميزان» تاثير آن در کاهش افسردگي هم اهميت دارد. آيا ورزش کردن مي‌تواند به اندازه روان‌درماني يا دارودرماني در بهبود افسردگي موثر باشد؟ در کوتاه‌مدت بله. ولي درباره اثربخشي طولاني‌‌مدت ورزش براي درمان افسردگي مطالعه کافي انجام نشده است.

از طرف ديگر، متاسفانه انجام اين درمان براي گروه زيادي از بيماران قابل اجرا نيست. چرا که نياز به انرژي، انگيزه و مداومت زيادي دارد و باعث مي‌شود بسياري از بيماران افسرده اين درمان را نپذيرند يا در ميانه درمان آن را رها کنند. به علاوه، اين درمان تقريبا براي هيچ يک از بيماران مبتلا به افسردگي شديد قابل اجرا نيست. تصور کنيد چگونه مي‌توان يک فرد افسرده را واداشت هفته‌اي 5 روز هر روز به مدت نيم ساعت ورزشي دست کم با شدت متوسط انجام دهد. بنابراين در حال حاضر از اين روش درماني فقط به عنوان يک درمان کمکي استفاده مي‌شود نه يک درمان اصلي. البته اين درست است که در صورت اجرا، اثرات درمان آن زودتر از دارودرماني ظاهر مي‌شود، چرا که دارو براي اثر کردن نياز به چند هفته زمان دارد. پس اگر بتوان فرد افسرده‌اي را که تحت درمان با روش ديگري هم هست تشويق به انجام ورزش کرد، مي‌تواند مفيد باشد.