نگاه روانپزشک/ دكتر بهزاد قرباني/عضو هيات علمي پژوهشكده ابن‌سينا
سلامت رواني اهداكنندگان تخمك بررسي مي‌شود

تاييد سلامت رواني داوطلبان اهداي تخمك و رحم جايگزين، اهميت زيادي دارد. در مورد اهداي تخمك به دليل آنكه انتقال بيولوژي اتفاق مي‌افتد، حساسيت بيشتر است. انگيزه افراد از مادر حامل بودن هم بسيار مهم است...

زن داوطلب حتما بايد سابقه زايمان قبلي داشته و در طول آن به افسردگي و اضطراب هنگام بارداري دچار نشده باشد. بيماري‌‌هاي رواني به 2 دسته تقسيم مي‌شوند؛ «نوروز» و «سايكوز». افسردگي، اضطراب و وسواس از «نوروز»‌ها هستند، روي جنين تاثير مخرب ندارند و راحت‌تر كنترل مي‌شوند. اسكيزوفرني، افسردگي دوقطبي و جنون از بيماري‌هاي سايكوز محسوب مي‌شوند و مبتلايان به آنها نمي‌توانند مادر حامل باشند زيرا معمولا بعد از تحويل نوزاد، دچار مشكل‌هاي روحي متعددي مي‌شوند و با نوعي بحران مواجه خواهند شد.

برخي از اين افراد، دارو مصرف مي‌كنند بنابراين هرگز نمي‌توانند گزينه مناسبي براي اهداي تخمك و مادر حامل بودن باشند.


همسر و فرزندان بايد در جريان باشند

يكي ديگر از نكات مهم براي تاييد سلامت رواني مادر حامل، بررسي فضاي خانوادگي و اجتماعي اوست. زني كه قرار است مادر حامل باشد، حتما بايد همسر و فرزندانش را در جريان قرار دهد زيرا ديدگاه آنها در مورد اين اقدام بسيار اهميت دارد. تصور كنيد فرزندان يك زن شاهد بارداري مادرشان باشند ولي بعد از وضع حمل مادر، ببينند بچه‌اي در كار نيست! اين اتفاق تاثير زيادي بر ‌آنها مي‌گذارد. نتايج يك بررسي در اين زمينه نشان مي‌دهد اگر فرزندان زن حامل توجيه نشده باشند، نگران مي‌شوند و تصور مي‌كنند ممكن است والدينشان آنها را بفروشند. ارتباط زن و شوهر نيز مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. زني كه داوطلب اجاره رحم است، نبايد با همسرش اختلاف داشته باشد، چون درگيري و نزاع در روند بارداري تاثير دارد. علاوه بر آن، همسر وي نبايد معتاد باشد زيرا ممكن است فرد معتاد موقع تحويل نوزاد، اقدام به اخاذي كند و مسايل قانوني ايجاد شود. غير از محيط خانوادگي، بررسي محيط اجتماعي فرد هم مهم است؛ اگر شاغل باشد، محل كارش نيز بررسي مي‌شود. مادر حامل بايد تمهيداتي بينديشد تا اگر در محيط كار يا از طرف اقوامش به دليل اين اقدام مورد شماتت قرارگرفت، آسيب نبيند.


اجاره رحم يك حرفه ‌نيست

انگيزه‌هاي متفاوتي براي مادر حامل بودن وجود دارد، اگر زوج نابارور و مادر حامل رابطه خويشاوندي داشته باشند، در اين اقدام روابط مالي حرف اول را نمي‌زند و متقاضي سعي مي‌كند به نحوي مانند تامين مخارج سفر حج، لطف خويشاوند خود را جبران كند اما زماني كه نسبت فاميلي در كار نباشد، روابط مالي پررنگ‌تر مي‌شود. در اين صورت پيگيري و درمان خيلي پردردسر و اين رابطه مالي انگيزه‌اي است براي فرد تا اين اقدا‌م‌هاي درماني را به دقت انجام دهد. ممكن است هدف از اين اقدام مسايل مالي بيان نشود، اما واقعيت اين است كه اصلي‌ترين انگيزه، است. حالت سومي نيز وجود دارد؛ برخي افراد به صورت حرفه‌اي براي امرارمعاش دست به اجاره رحم خود مي‌زنند و در هر مركز درماني ردپايي از آنها ديده مي‌شود. اين اقدام اصلا صحيح نيست. ما در مركز ابن‌سينا پيشنهاد داديم مانع افرادي كه اجازه دادن رحم برايشان به صورت يك كار تجاري درآمده، شويم. از آنجا كه رحم جايگزين به عنوان يك اقدام مقدس و درماني مطرح است، نبايد به صورت حرفه دربيايد و زمينه سودجويي در آن فراهم شود. علاوه بر آن، ممكن است زن حامل از طرف همسرش مورد سوءاستفاده قرار بگيرد و از او بخواهد كه از اين طريق امرارمعاش كنند در حالي كه زايما‌ن‌هاي متعدد براي زن بسيار مضر است و سلامت او را تهديد مي‌كند از نظر اخلاق پزشكي، ما به عنوان پزشك موظف هستيم اين زنان را آگاه كنيم و جلوي آسيب‌هاي متعدد جسمي را كه در اثر زايمان‌هاي متعدد متوجه آنها مي‌شود، بگيريم.


اهداي تخمك مانند اهداي عضو است

براي اهداي تخمك هم سلامت رواني فرداهداكننده اهميت زيادي دارد و سلامت روان افرادي كه قصد اهداي تخمك دارند، با پرسشنامه‌اي بررسي مي‌شود. نتيجه تست افسردگي، اضطراب و بيماري‌هاي روان‌تني نشان مي‌دهد فرد در كدام مورد نمره‌هاي بهتري دارد. تست اعتياد به مواد محرك و مخدر نيز از آنها گرفته مي‌شود. پس از آن، جلسه‌هايي برگزار مي‌شود كه در آن هم خود فرد و هم همسرش به سوال‌هاي ما جواب مي‌دهند. بعد، با زن و شوهر جداگانه صحبت مي‌كنيم و پاسخ‌هاي آنها را با هم تطبيق مي‌دهيم. بايد بدانيد اهداي تخمك مانند اهداي عضو است و تفكر مشترك زن و شوهر و رضايت شوهر، از شروط اصلي است. بعد از طي اين مراحل، در يك جلسه نيم‌ساعته (تحت‌ استرس)، اهداكننده تخمك به انواع سوال‌ها پاسخ مي‌دهد و سوابق بيماري‌ها در خانواده و سابقه ژنتيكي‌اش بررسي خواهد شد؛ اگر يكي از برادران خانمي‌ كه قصد اهداي تخمك دارد، عقب‌افتاده باشد، مبتلا به بيماري اسكيزوفرني يا حتي قبلا دچار بيماري رواني بوده باشد، رد مي‌شود.


در درمان ناباروري‌ دنبال اصلاح نژاد نباشيد

همه زوج‌ها دوست دارند صاحب فرزندي باشند كه هم صفات ظاهري برجسته و هم بهره‌ هوشي بالايي داشته باشد و زماني كه قدرت انتخاب دارند، اين احساس بيشتر نمود پيدامي‌كند اما حتي گرفتن تست هوش از تمام افرادي كه قصد اهداي تخمك دارند الزامي نيست و در پروتكل درماني نيز ذكر نشده‌است زيرا از روي سطح تحصيلات فرد و موقعيت اجتماعي‌اش مي‌توان ميزان iq او را سنجيد. اگر زن اهداكننده تخمك، تحصيلات پاييني داشته باشد، بررسي مي‌كنيم كه اين سطح تحصيلات ناشي از iq پايين است يا مثلا بزرگ‌شدن در يك محيط بسته و محروم باعث شده از امكانات تحصيل محروم باشد. گرفتن تست هوش فقط زماني كه به ميزان iq فرد شك داشته باشيم يا زوج‌ متقاضي درخواست كنند، انجام مي‌شود. تطابق ظاهري نيز بين گيرنده تخمك و اهداكننده آن انجام مي‌شود، اما بايد بدانيد اين تطابق صددرصد نيست يعني اگر زن اهدا‌كننده و گيرنده تخمك هر دو چشمانشان آبي بود، نمي‌توان نتيجه گرفت كه جنين نيز حتما چشمان آبي خواهد داشت. علاوه بر همه موارد، كنترل نامحسوسي در مورد افراد اهداكننده و گيرنده به عمل مي‌آيد. گاهي زن و شوهر در جلسه‌هاي مشاوره رفتار مناسب و بيرون از اتاق با هم مشاجره دارند. حتي سلامت رواني زوج گيرنده تخمك يا رحم جايگزين نيز بررسي مي‌شود. زوجي كه زندگي متزلزلي دارند يا در آستانه جدايي هستند يا بيماري رواني و اعتياد دارند، صلاحيت داشتن فرزند ندارند. برخي از متقاضيان مي‌گويند چطور فردي كه اعتياد دارد صاحب فرزند مي‌شود اما در مورد اهداي تخمك و رحم جايگزين اين موارد را بررسي مي‌‌كنيد. پاسخ اين افراد بسيار واضح است، چنين افرادي براساس روند طبيعي صاحب فرزند شده‌اند، اما وقتي قراراست نوزادي با اين روش‌ها به دنيا بيايد، حقوقي بر گردن ما دارد و ما نسبت به او مسووليم و بايد آن را حفظ كنيم.

هفته نامه سلامت