پرسش «سلامت» از كارشناسان و مسؤولان
آيا قيمت خدمات روان‌پزشكي در ايران بالاست؟

دومين‌ بار بيماري‌ها در كشور مربوط به بار بيماري‌هاي رواني است. همچنين بنابر اعلام وزارت بهداشت، اختلالات اضطرابي و افسردگي شايع‌ترين بيماري‌هاي رواني در كشور هستند. اين در حالي است كه قيمت بالاي خدمات روان‌پزشكي در كشور مسأله‌اي است كه نمي‌توان به راحتي از آن گذشت...

اما آن چيزي كه بيش از اين اهميت دارد، عدم پوشش بيمه‌اي بسياري از خدمات مشاوره و روان‌درماني است. گزارش اين هفته «جامعه سالم» به قيمت خدمات روان‌پزشكي اختصاص دارد.


متاسفانه درصد بالايي از افراد جامعه به بيماري‌هاي رواني مبتلا هستند و اين بيماري‌ها بر عملكرد فرد تاثير مي‌گذارد و مي‌توان گفت اقتصاد و سلامت جامعه را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. دكتر احمد جليلي، رييس انجمن روانپزشكان و نماينده انجمن جهاني روانپزشكي در آسياي ميانه و غربي، با بيان اين مطلب مي‌گويد: «تمام بيماري‌هاي روان‌پزشکي از اسکيزوفرني تا اضطراب و افسردگي يک زمان طلايي براي تشخيص و درمان دارند که اگر در آن زمان شناسايي نشوند، در روند درمان تاثير مي‌گذارد.» دکتر جليلي صحبت‌هايش را با بيان يک آمار تکان‌دهنده ادامه مي‌دهد: «نتايج يک تحقيق در کشورهاي توسعه‌يافته نشان مي‌دهد غيبت از کار بيماران افسرده، بالاترين ضرر را به اقتصاد کشور وارد کرده است.»

دکتر علي احمدي‌ابهري، روان‌پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران نيز با انتقاد از عدم ‌آگاهي مسوولان نسبت به وظايف روان‌پزشكي مي‌گويد: «بسياري از افراد تصور مي‌كنند روان‌پزشكي يك تخصص باليني است كه فعاليت‌هايش همانند روان‌شناسي است و روانپزشكان فقط برخي داروها را براي بيماران تجويز مي‌كند.»

دکتر احمدي‌ابهري تاكيد مي‌كند: «درمان بيماران روان‌پزشكي به دو طريق انجام مي‌شود؛ يكي درمان دارويي و بخش ديگر درمان از طريق روان‌‌درماني.»

بسياري از اختلالات رواني مانند انواع اضطراب‌ها، ترس مرضي و بيماري فلج‌كننده وسواس در كنار دارودرماني، نيازمند خدمات روان‌درماني است. اما سوال اينجاست كه آيا همه روان‌پزشكان در كنار معالجه بيماران، خدمات روان درماني را انجام مي‌دهند؟

قيمت خدمات روان‌پزشكي بالا نيست

بيماري‌‌هاي رواني علاوه بر اينكه بسيار هزينه‌بر هستند و بار اقتصادي زيادي را به جامعه تحميل مي‌كنند، نيازمند اقدامات درماني اصولي و مستمر هستند. اما گاهي هزينه‌هاي بالاي ويزيت اين پزشكان، بيماران را از مراجعه بعدي به پزشك منع مي‌كند. دكتر امامي رضوي، معاون درمان وزارت بهداشت قيمت خدمات روان‌پزشكي را بالا نمي‌داند و در اين مورد مي‌گويد: «قيمت خدمات روان‌پزشكي با توجه به اقدامات درماني كه انجام مي‌دهند، بالا نيست اما مشكل، خدمات بيمه‌اي است كه بسياري از درمان‌هاي بيماران رواني را تحت‌پوشش قرار نمي‌دهد.»

به گفته معاون درمان وزارت بهداشت، بيمه‌ها تمايلي براي تحت‌ پوشش قرار دادن روان‌ درماني ندارند. وي ادامه مي‌دهد: «بار بيماري‌‌هاي رواني در كشور، رتبه دوم را دارد اما اولويت بيمه‌ها بيماري‌هاي رواني نيست. به‌طور مثال بيمه‌ها به راحتي داروهاي جديد را تحت پوشش قرار مي‌دهند اما مشاوره‌هاي روان‌پزشكي را قبول نمي‌كنند.» دكتر ناصحي، رييس اداره سلامت رواني، اجتماعي و اعتياد وزارت بهداشت نيز با بيان اينكه بيمه‌ها فقط خدمات دارويي و بستري را تحت پوشش قرار مي‌دهند، مي‌گويد: «روان‌درماني، خدمات مشاوره و بسياري از اقدامات ‌درماني غيردارويي تحت پوشش بيمه نيست اما درصدد هستيم اين اقدامات تحت پوشش بيمه قرار گيرد.»

دكتر رضا حسين‌پور، سرپرست بيمه‌هاي درماني وزارت رفاه، مسوول اصلي اين جريان را وزارت بهداشت مي‌داند و مي‌گويد: «خدمات روان درماني و مشاوره نيازمند پروتكل دقيق و اصولي است كه بايد خدمات را به تفكيك مشخص كند اما وزارت بهداشت تاكنون، اين پروتكل را در اختيار ما قرار نداده است.» دكتر حسين‌پور با بيان اينكه بيمه‌ها منابع مالي محدودي دارند، معتقد است: «براي تحت پوشش قرار دادن بسياري از خدمات روان‌پزشكي منابع آن بايد تامين شود.» دكتر حسين‌پور ادامه حرف‌هايش را با يك مثال بيان مي‌كند: «بسياري از خدمات روان‌پزشكي جزو خدمات پيشگيري است نه درمان! به‌عنوان نمونه مشاوره‌هاي قبل از ازدواج يا مشاوره‌هاي پيش از بارداري جزو پيشگيري است و نمي‌تواند تحت پوشش بيمه‌هاي درماني قرار بگيرد. علاوه بر اين، براي اينكه اين خدمات تحت پوشش بيمه قرار بگيرد، بايد منابع آن به سازمان‌هاي بيمه‌گر واگذار شود.»

الزام گستردگي پوشش بيمه

قيمت خدمات روان‌پزشکي در مقايسه با کشورهاي منطقه در کشور ما پايين است. رييس انجمن روان‌پزشکان با بيان اين مطلب مي‌گويد: «عملکرد بيمه‌ها در کشور ما به گونه‌اي است که بيشتر هزينه‌هاي درماني را مردم پرداخت مي‌کنند.» دکتر جليلي توضيح مي‌دهد: «در حال حاضر بيمه‌ها با اين استدلال که خدمات روان‌پزشکي گران‌ است و به صرفه نيست، بسياري از خدمات درماني روان‌پزشکي را تحت پوشش قرار نمي‌دهند.» وي با اشاره به رابطه اخلاقي بين پزشک و بيمار تاکيد مي‌کند: «از آنجايي که در کشور بيمه‌ واقعي وجود ندارد، اين امر در رابطه بين بيمار و پزشک تاثير مي‌گذارد و سبب بسياري از مسائل غيراخلاقي و لطمه به قداست پزشكي مي‌شود.»

رييس انجمن روان‌پزشکان با انتقاد از عملکرد بيمه‌ها در مورد خدمات روان‌پزشکي معتقد است: «چگونه ممکن است ما تحت پوشش بيمه درمان باشيم ولي بيمه‌ها فقط قسمتي از درمان را تحت پوشش قرار دهند و بقيه درمان بيمه نباشد.» دكتر محمد شريعتي، مسوول طرح پزشك خانواده وزارت بهداشت، به حضور كارشناس، روان‌شناس باليني در تيم پزشكي خانواده براي نخستين‌بار اشاره مي‌كند و مي‌گويد: «با حضور كارشناس روان‌شناسي باليني، بسياري از اختلالات روان‌پزشكي شناسايي مي‌شود و قبل از اينكه اين بيماري‌ها حاد شوند، درمان مي‌شوند. بنابراين از اين طريق بسياري از بيماري‌هاي رواني كاهش پيدا مي‌كند و در بسياري از هزينه‌ها صرفه‌جويي مي‌شود.» مشاور معاون بهداشتي وزارت بهداشت بر دسترسي عادلانه همه اقشار جامعه به خدمات درماني تاكيد مي‌كند: «براي كاهش هزينه‌هاي درماني، پوشش بيمه‌اي بايد به‌صورت گسترده باشد و تامين هزينه‌ها به‌صورت شخصي و توسط مردم بايد كاهش پيدا كند به گونه‌اي كه بيشتر هزينه‌ها را دولت بپردازد.» دكتر احمدي ابهري با اشاره به قيمت خدمات روان‌پزشكي در دنيا معتقد است: «در دنيا خدمات روان‌درماني و مشاوره تحت پوشش بيمه است و بيمه هزينه اين خدمات را مي‌پردازد.» اين روان‌‌پزشك ادامه مي‌دهد: «در بسياري از كشورها مانند آمريكا، كانادا، استراليا و حتي كشورهاي اروپايي هزينه خدمات روان‌پزشكي بالاست. به عنوان نمونه هر روان‌پزشك براي هر 45 دقيقه مشاوره 200 تا 250 دلار دريافت مي‌كند و اين مبلغ توسط بيمه‌ها پرداخت مي‌شود.» اين استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران اعتقاد دارد: «بسياري از روان‌پزشكان به دليل اينكه خدمات روان‌درماني تحت‌پوشش بيمه نيست، اقدام به روان‌درماني نمي‌كنند و طبيعتا كيفيت ارايه خدمات آنها كاهش پيدا مي‌كند.»


بيمه‌ها بايد تقويت شوند

بالاخره راه‌حل قيمت‌هاي غيرواقعي خدمات روان‌پزشكي چيست؟ دكتر شهرياري، رييس كميسيون بهداشت و درمان مجلس اما راه‌حل را در تحقق برنامه پنجم توسعه مي‌داند و مي‌گويد: «قيمت خدمات روان‌شناسي به نسبت وقت و زحمتي كه متخصصان صرف مي‌كنند زياد نيست اما اين در حالي است كه بايد فرانشيز پرداختي از جيب مردم به 30 درصد برسد.»

وي با بيان اينكه بيمه‌ها نيز منابع كافي ندارند، ادامه مي‌دهد: «دولت به طرق مختلف براي تقويت بيمه‌ها بايد اقدام كند تا بيمه‌ها بتوانند خدمات روان‌پزشكي را پوشش دهند.» دكتر جليلي نماينده انجمن جهاني روانپزشكي در آسياي ميانه و غربي تاكيد مي‌كند: «راه حل اصلي مشكل كه از آن غفلت مي‌شود تعيين تعرفه واقعي و ايجاد بيمه‌‌هاي واقعي و قطع رابطه مالي پزشك و بيمار است.»