دكتر فريده خلج‌آبادي‌فراهاني/استاديار مركز مطالعات و پژوهش‌هاي آسيا و اقيانوسيه و مدير گروه جمعيت، بهداشت و تنظيم خانواده/پاسخ انجمن جهاني سلامت جنسي به يک ‍پرسش مهم

چرا آموزش جنسي ضروري است؟

انجمن جهاني سلامت جنسي، هر ساله روز چهارم سپتامبر را به عنوان روز جهاني سلامت جنسي گرامي‌ مي‌دارد و به مناسبت اين روز پيام‌هايي براي ارتقاي سلامت جنسي كه يكي از حوزه‌هاي مهم سلامت عمومي، سلامت خانواده و جامعه است، منتشر مي‌كند...

پيام امسال عبارت است از: «در دنياي تفاوت‌ها، سلامت جنسي براي همگان». مبناي پيام امسال، تفاوت‌ انسان‌ها در زمينه‌هاي مختلف است كه نبايد باعث تبعيض در برخورداري از سلامت جنسي شود. در اين ديدگاه، سلامت جنسي بدون در نظر گرفتن تفاوت‌هاي فردي حق همگان است.


سازمان جهاني بهداشت سلامت جنسي را اينگونه تعريف مي‌کند: «سلامت جسماني، رواني و اجتماعي مربوط به فعاليت جنسي، نه صرفا نبود بيماري، اختلال عملکرد يا معلوليت». سلامت جنسي نيازمند نگرش مثبت به اين موضوع است و شامل بهره‌مندي افراد از رابطه جنسي رضايت‌بخش، مطمئن، بي‌خطر و دور از اجبار و خشونت است.

سلامت جنسي رويكردهاي مختلف زيست‌پزشكي، باليني، آموزشي، بهداشتي، اخلاقي و حقوقي دارد. همچنين موضوع‌هايي مانند فيزيولوژي و کالبدشناسي ‌باروري و جنسي در انسان، مشكلات جسماني در زنان و مردان مربوط به رابطه جنسي، بيماري‌هاي مقاربتي و پيشگيري از آنها و رفتارهاي جنسي و اختلال‌هاي جنسي زناشويي را دربرمي‌گيرد.

آموزش سلامت جنسي به تسهيل زندگي سالم جنسي براي همگان كمك مي‌كند. مداخله‌ها و اقدام‌هاي مربوطه در كلينيك‌هاي سلامت جنسي براي حفظ سلامت جنسي افراد است و درنهايت تحقيقات سلامت و رفتارهاي جنسي نيز براي توليد علوم مبتني بر شواهد ضروري است تا افراد را در حفظ و بقاي سلامت جنسي ياري كند.

سلامت جنسي و خانواده

يكي از مهم‌ترين مولفه‌هاي زندگي مشترك، ارتباط جنسي سالم و رضايت‌بخش زوجين است. با توجه به اهميت خانواده در جامعه ايراني و نقش سلامت جنسي زوجين در تداوم و عملكرد مثبت خانواده و پيشگيري از ايجاد مشكلات زناشويي، توجه به ارتقاي سلامت جنسي در سطوح مختلف فردي و اجتماعي حائزاهميت است. اهميت پرداختن به موضوع‌هايي مانند «آموزش سلامت جنسي به زوج‌هاي در آستانه ازدواج، آموزش پيشگيري از بيماري‌هاي مقاربتي و ايدز، پيشگيري، مشاوره و درمان اختلالات جنسي و ناهنجاري در رفتارهاي جنسي و پيشگيري از رفتارهاي پرخطر جنسي، پيشگيري از آزار و خشونت‌هاي جنسي» امروزه
بيش از پيش نمايان است.

بايد توجه كرد كه سلامت جنسي فقط منحصر به دوران باروري افراد نمي‌شود، بلكه سلامت از دوران جنيني و بدو تولد تا زمان مرگ در زنان و مردان اهميت دارد بنابراين در همه مراحل زندگي بايد به جنبه‌هاي مختلف سلامت جنسي افراد و پيشگيري و درمان رفتارهايي كه بر آن آثار نامطلوب دارد پرداخته شود.


سلامت جنسي و جوانان

توجه به جوانان و نوجوانان به عنوان گروهي كه در هر جامعه‌اي ممكن است رفتارهايي داشته باشند كه سلامت جنسي آنها را تهديد كند امري ضروري است. در جامعه ايران به علت اهميت خانواده و تحكيم آن و نقش روابط جنسي سالم و رضايت‌بخش زوجين، بيشتر آموزش‌ها متوجه زوجين در شرف ازدواج يا افراد همسردار است. تحقيقات نشان داده‌اند كه گروهي از جوانان و نوجوانان (كه اقليت قابل‌توجهي نيز هستند) قبل از ازدواج رفتارهاي جنسي پرخطر دارند و ممكن است خود و شريك آينده زندگي‌شان را در معرض بيماري‌هاي مهم و خطرناك مقاربتي و تماس با ويروس ايدز قرار دهند و حتي به مشكلات رواني مربوط به رفتارهاي ناهنجار جنسي دچار شوند. در حالي كه نبايد اين موضوع را ناديده گرفت اگرچه برخلاف عرف و هنجارهاي جامعه است. اهميت اين موضوع وقتي بيشتر مشخص مي‌شود كه توجه داشته باشيم دسترسي به رسانه‌هاي مختلف جهاني كه رفتارهاي پرخطر جنسي را ترويج مي‌كنند در حالي كه ارزش‌ها و بايد و نبايد‌ها را منتقل نمي‌كنند حتي در جامعه ما براي درصد زيادي از جوانان و نوجوانان فراهم است، بنابراين آموزش اين گروه از جامعه براي مصون شدن در مقابل خطرات مربوط به اينگونه ارتباطات، كسب مهارت‌هاي لازم براي امتناع از خطرات فوق و همچنين مجهز كردن مسوولان و مشاوران مدارس و والدين براي رويارويي صحيح با موضوع سلامت جنسي جوانان و نوجوانان و تربيت جنسي صحيح كودكان كه با ارزش‌هاي خانوادگي و ديني درهم‌آميخته باشد، كمك خوبي به حفظ و ارتقاي سلامت جنسي اين گروه خواهد كرد.


آموزش جنسي نوجوانان و جوانان

دادن اطلاعات در خصوص موضوعات سلامت جنسي متناسب با سن جوانان همراه ارزش‌هاي ديني و خانوادگي توسط والدين و مشاوران مدارس مي‌تواند نقش بسيار مهمي ‌در پيشگيري از خطرهاي مربوط به سلامت جنسي در اين گروه داشته باشد. بسياري از والدين، مشاوران و معلمان مدارس از طرح موضوعات فوق عاجز شده و فاقد مهارت‌ها و اطلاعات لازم در اين خصوص هستند و گاه عكس‌العمل‌هاي نادرست آنها و نداشتن مهارت ارتباطي باعث مي‌شود كودكان براي سوالات خود به آنها مراجعه نکنند و اطلاعات فوق را به شکل اغلب ناصحيح و گمراه‌کننده از دوستان خود كسب كنند. اطلاعاتي كه با انتقال ارزش‌ها همراه نيستند و اثرات مخربي خواهند داشت بنابراين بهتر است كه والدين به معلومات و مهارت‌هاي ارتباطي با فرزندانشان در خصوص سلامت جنسي مجهز شوند تا در مواقع مورد نياز بتوانند پاسخ سوال فرزندانشان را به نحو صحيح و اصولي با انتقال ارزش‌ها بدهند و راه ارتباطي خود و فرزند را در اين خصوص همواره باز نگه دارند كه در موارد بعدي نيز فرزندان براي دريافت كمك و اطلاعات به والدين خود مراجعه كنند. البته نقش مشاوران مدارس و كتب در اين خصوص نيز نبايد ناديده گرفته شود. همچنين بسياري از باورهاي غلط در خصوص موضوعات جنسي از همين دوران كودكي و نوجواني شكل مي‌گيرند و بر عملكرد جنسي در دوران بزرگسالي نيز تاثير مي‌گذارند بنابراين آموزش سلامت جنسي متناسب با سن كودكان و نوجوانان و با توجه به نيازهاي اطلاعاتي و مهارتي آنان به همراه ارزش‌ها، در بهبود سلامت جنسي آنها در دوران جواني و بزرگسالي نقش زيادي خواهد داشت.

يكي از نگراني‌هايي كه وجود دارد، ترس از تاثير نامطلوب و تشويقي اين نوع اطلاعات بر رفتارهاي جنسي جوانان است؛ در حالي كه تحقيقات فراوان در اين خصوص نشان داده که دادن اطلاعات همراه تبيين ارزش‌ها نقش حفاظتي دارد. بهتر است متناسب با شرايط محيطي كنوني، براي جوانان و سلامت آنها برنامه‌ريزي كنيم و هرگونه مداخله و برنامه‌اي همراه تحقيق و پايش براي ارزيابي اثربخشي آن طراحي شود تا قادر شويم موثرترين مداخله‌هاي سازگار با فرهنگ (بومي‌سازي‌شده) را اجرايي و به سلامت جنسي جوانان و درنهايت نسل‌هاي بعدي كمك کنيم.