از تست vdrl تا آموزش و مشاوره تنظيم خانواده - دکتر هومن خليقي
با اقدامات پيش از ازدواج آشنا شويد

مادر و دختري که کپي نتيجه آزمايش ازدواج يک سال قبلش را به همراه دارد، با داد و فرياد به مسوول آزمايشگاه مي‌گويند: «آزمايش شما نشان نداد که آقا معتاد است، ولي بعدا فهميديم ترياک مصرف مي‌کرده و نتوانستيم ترکش دهيم، به دليل همين کار به دادگاه کشيد.» مادر که در عصبانيت دست کمي‌از دخترش ندارد ادامه مي‌دهد: «ظاهرا آن موقع هم معتاد بوده، پس چرا آزمايش شما اين را نشان نداده؟»...


براي آغاز يک زندگي سالم، به‌طور مسلم سلامت و صحت طرفين ملاک است. به همين منظور، عروس و داماد با مراجعه به محضر از انجام پاره‌اي آزمايش‌ها مطلع مي‌شوند. محضر، زوجين را با معرفي‌نامه عکس‌دار مهر شده به آزمايشگاه مي‌فرستد.
آزمايش عدم اعتياد از هر دو نفر، بررسي بيماري سيفليس که انجام اين تست براي آقايان الزامي‌است، بررسي زوجين از نظر تالاسمي، تالاسمي‌يک نقص ژنتيکي است که به دليل شيوع بالاي آن مورد توجه قرار مي‌گيرد، تزريق واکسن کزاز براي خانم‌ها از جمله اقداماتي است که پيش از ازدواج انجام مي‌شود.





تست وي‌دي‌آر‌ال


در کشور ما به منظور پيشگيري از شيوع بيماري سيفيليس، انجام آزمايش تشخيصي براي کليه مردان در زمان ازدواج و فقط خانم‌هايي که ازدواج مجدد دارند، اجباري است. همچنين براي جلوگيري از بروز موارد سيفليس مادرزادي، اين آزمايش جزو آزمايش‌هاي معمول دوران بارداري هم است.محضرها در فرم‌هاي معرفي‌نامه خود از اين آزمايش با عناوين متفاوتي نام مي‌برند. به عنوان مثال: تست بيماري آميزشي، تست بيماري مسري، آزمايش خون، آزمايش وي‌دي‌آر‌ال.


براي انجام اين آزمايش کمي ‌سرم (يا پلاسما) خون مورد نياز است. در صورت تاييد وجود بيماري، فرد بايد از سوي متخصص مورد بررسي قرار گيرد و در صورت نياز اقدام درماني انجام شود. پس از پايان درمان و اجازه کتبي پزشک معالج صدور گواهي ازدواج از سوي آزمايشگاه بلامانع خواهد بود.


آموزش و مشاوره تنظيم خانواده


واحدهاي بهداشت خانواده در تمام مراکز بهداشتي و درماني کشور وظيفه دارند درباره مسايل بهداشتي ازدواج، بارداري، زايمان، نگهداري و تأمين سلامت کودکان بهترين راه حل‌ها را در اختيار مراجعان خود قرار دهند يا آنها را به افراد با صلاحيت معرفي کنند. آموزش تنظيم خانواده که در ادامه آزمايش‌هاي ازدواج انجام مي‌شود، در راستاي اهداف مطرح‌شده است. اگرچه زمان کافي در اختيار کارکنان اين بخش وجود ندارد و نيز حجم مطالب اجازه توضيحات بيشتر را نمي‌دهد ولي آشنايي زوجين با اين واحد مي‌تواند گره‌گشاي مشکلات آنان در آينده باشد.در مشاوره پيش از ازدواج توصيه‌هاي لازم راجع ‌به پيشگيري از بيماري‌هاي ارثي، بارداري، سن مناسب براي بارداري، تعداد بچه‌ها و روش مناسب تنظيم خانواده به زوج‌هاي جوان داده مي‌شود.





واکسن کزاز


بيماري در نتيجه آلودگي يک زخم (اغلب زخم عميقي که بافت له‌شده داشته باشد) با‌هاگ باکتري به وجود مي‌آيد. اين‌ هاگ‌ها درون زخم در شرايط بي‌هوازي به فرم فعال تبديل مي‌شوند و سم توليد مي‌کنند. سم توليدشده به طور موضعي عضلات همان ناحيه را منقبض مي‌کند و همچنين از طريق رشته‌هاي عصبي خود را به سلول‌هاي عصبي حرکتي در شاخ قدامي‌نخاع مي‌رساند و با تحريک آنها انقباض موضعي ناحيه آلوده را تشديد مي‌کند. پس از آن با انتشار سم در تمام قطعات نخاعي، تمام عضلات بدن به حالت انقباض درمي‌آيند. به بيماري کزاز در يک ماه اول عمر اطلاق مي‌شود که به علت استفاده از وسايل آلوده ضمن بريدن بند ناف، ختنه کردن، پانسمان و سوراخ کردن گوش به وجود مي‌آيد. کزاز نوزادان با واکسيناسيون مادر حداکثر تا ماه ششم بارداري قابل پيشگيري است. يکي از بهترين راه‌هاي جلوگيري از بروز اين بيماري کشنده اين است که به واکسن کزاز هنگام ازدواج توجه کافي شود. اگر خانمي‌در فاصله ?? سال پس از يادآور اول ازدواج کند نيازي به تزريق واکسن در زمان ازدواج ندارد در غير اين صورت بايد واکسن به صورت داخل عضلاني (عضله پشت بازو يا دلتوييد) براي وي تزريق شود.





تالاسمي


تالاسمي‌در ايران شايع‌ترين بيماري ژنتيکي است و از انواع تالاسمي‌ها، نوع بتا شيوع بيشتري دارد. وقتي بدانيد فراواني ناقلين (بتا تالاسمي‌مينور) در جامعه ايران حداقل يک نفر از هر ?? نفر است و اينکه هر سال بيش از ??? هزار داوطلب ازدواج از نظر تالاسمي‌ با آزمايش خون غربال مي‌شوند و از اين تعداد ???? زوج ناقل تالاسمي‌تشخيص داده مي‌شوند، حتماً خواهيد گفت چرا از سال ???? برنامه ملي پيشگيري تالاسمي‌ به طور رسمي‌در رأس برنامه‌هاي مراکز بهداشت سراسر کشور قرار گرفته است؟


براي شروع برنامه غربالگري ابتدا کليه آزمايشگاه‌هاي ازدواج به دستگاه شمارش سلولي خودکار مجهز شده‌اند. براي اين آزمايش حداقل دو سي‌سي خون است که در ويال‌هاي محتوي ماده ضدانعقاد گرفته مي‌شود. در طرح غربالگري تالاسمي، هدف، شناسايي زوج ناقل صفت تالاسمي‌است که تصميم دارند با يکديگر ازدواج کنند. اگر يکي از طرفين صفت تالاسمي‌را نداشته باشد مشکلي براي آينده زندگي مشترکشان پيش نخواهد آمد. به اين منظور در ابتدا نمونه آقا گرفته مي‌شود و در صورت نياز از خانم نمونه‌گيري مي‌شود.





چرا اول از مردان خون مي‌گيرند؟


دليل آن اين است که تعداد زيادي از زنان در جامعه به کم‌خوني حاصل از فقر آهن مبتلا هستند. در اين بيماري شاخص‌هاي مورد نظر مانند تالاسمي‌مينور کمتر از حد طبيعي است و از آن‌جايي که ملاک غربالگري فقط شاخص‌هاي فوق است، بنابراين مجبور خواهيم بود در مقابل اين خانم‌ها، مردان بيشتري را مورد بررسي قرار بدهيم.


در صورتي که آزمايش خانم طبيعي باشد، وضعيت آقا براي ازدواج از نظر صفت تالاسمي‌اهميتي ندارد بنابراين بدون مشاوره ويژه، جواب آنها صادر مي‌شود. اگر هر دو نفر شاخص‌هاي پايين داشته باشند (زوج مشکوک به تالاسمي)، با پزشک مشاور تالاسمي، تحت مشاوره ويژه قرار مي‌گيرند. در اولين اقدام وضعيت آهن بدن آنها مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد، در صورت نياز يک دوره درمان آهن تجويز مي‌شود.


سپس آزمايش دوباره انجام مي‌دهند و اگر هر دو نفر ناقل تشخيص داده شوند، پس از اطلاع‌رساني کامل در مورد آينده مشترکشان، تصميم‌گيري براي ازدواج به عهده خودشان گذاشته مي‌شود. اگر منصرف شوند پرونده آنها بسته مي‌شود ولي اگر اصرار به ازدواج داشته باشند پس از تکميل فرم‌هاي لازم، مجوز ازدواج براي آنها صادر خواهد شد و نيز به مرکز بهداشت محل سکونتشان معرفي مي‌شوند و از طريق کارشناسان آن مرکز وضعيت بارداري خانم پيگيري مي‌شود تا اقدامات لازم در زمان بارداري براي تشخيص وضعيت صفت تالاسمي‌در جنين پيش از ماه چهارم بارداري انجام شود تا در صورت نياز مجوز سقط جنين صادر شود. در پايان اين قسمت ذکر اين نکته ضروري است که بيماري‌هاي ژنتيکي زيادي وجود دارند ولي به طور رسمي‌ و قانوني هنگام ازدواج بررسي نمي‌شوند. در صورت نياز، خود زوجين بايد از طريق مراکز مشاوره ژنتيک آنها را بايد پيگيري کنند. ضرورت اين پيگيري فقط به کساني که ازدواج فاميلي انجام مي‌دهند برنمي‌گردد بلکه در هر دو خانواده پسر يا دختري که با هم ازدواج مي‌کنند اگر مثالي از نقص ژنتيکي، سقط‌هاي مکرر، مشکلات مادرزادي در وابستگان وجود دارد بايد اين پيگيري‌ها انجام گيرد.


... و اما آزمايش اعتياد


نمونه ادرار از زوجين به منظور شناسايي افرادي که ترکيبات ترياک را استعمال مي‌کنند، گرفته مي‌شود. مصرف مواد مخدر جزو ناهنجاري‌هاي اجتماع محسوب مي‌شود، بنابراين دور از انتظار نيست اگر مصرف‌کننده اين مواد که براي ازدواج مراجعه مي‌کند سعي در مخفي نگه‌داشتن آن نمايد (براي مثال از طريق تقلب در گرفتن نمونه ادرار). به اين دليل، نمونه‌گيري در اين بخش با حضور ناظر انجام مي‌شود. به کارگيري تکنولوژي دوربين‌هاي مداربسته در برخي آزمايشگاه‌ها ضمن رعايت اصول اخلاقي و احترام گذاشتن به شأن افراد، صحت نمونه‌گيري را هم تضمين مي‌کند. انجام اين آزمايش نيازي به ناشتا بودن ندارد و نمونه ادرار در ليوان يکبار مصرفي که در اختيار مراجعه‌کننده قرار مي‌گيرد، گرفته مي‌شود. بيشترين دارويي که در روش غربالگري آزمون اعتياد موجب نتيجه مثبت مي‌شود، داروهاي کدئين‌دار است. متأسفانه به دليل مصرف بي‌رويه داروهاي کدئين‌دار (به‌خصوص استامينوفن کدئين) تعداد مراجعين ازدواجي که نمونه‌هايشان براي آزمايش تأييدي کنار گذاشته مي‌شود کم نيستند بنابراين حتي‌الامکان ?? ساعت پيش از آزمايش، از مصرف داروهاي کدئين خودداري کنيد.


حالا مراجعه‌کننده‌اي که برگه جواب مثبت در دست دارد به مسوول آزمايشگاه مي‌گويد: «من نه تنها دارو نخورده‌ام بلکه سيگار هم نمي‌کشم.» پس از چندي مشخص مي‌شود که وي چند روز قبل به دليل درد کمر، يک قاشق از شربت گياهي قهوه‌اي‌رنگي را مصرف کرده است. مسوول آزمايشگاه يادآوري مي‌کند در اغلب داروهاي شربت‌ مانند که در عطاري‌ها موجود است و به عنوان ضددرد تجويز مي‌شوند، ترکيبات ترياک به کار رفته است و از مصرف آنها بايد پرهيز کرد. همچنين قرار گرفتن در معرض دود حاصل از استعمال ترياک نيز موجب مثبت شدن تست مي‌شود.